Half juli, maar de Rijn en de Maas staan zo laag als anders pas in september. De hitte en droogte zorgen voor problemen bij scheepvaart, industrie en jachthavens.
Het is pas midden in de zomer, maar de waterstanden in Nederlandse rivieren lijken al op die van late herfst. Bij Lobith, waar de Rijn ons land binnenkomt, staat het water opvallend laag. Ook de Maas heeft te kampen met uitzonderlijk weinig water. De zomer is tot nu toe niet alleen heet, maar vooral ook droog.
De lage waterstanden veroorzaken concrete problemen. Schepen kunnen moeilijker manoeuvreren en moeten lichter beladen worden, anders lopen ze vast op de bodem. Fabrieken en energiecentrales krijgen te maken met beperkingen: doordat laag water sneller opwarmt, mogen ze hun koelwater soms niet meer lozen om verdere opwarming te voorkomen. Dat remt de productie.
Bij jachthaven De Bijland, vlakbij het meetpunt in Lobith, ziet eigenaar Ties van Wijk het met eigen ogen. In zijn vijfendertig jaar ervaring heeft hij dit nog nooit in juli gezien. Wat nu gebeurt, hoort normaal pas thuis in september of oktober.
Rijkswaterstaat bevestigt dat dit uitzonderlijk is. Het hele stroomgebied van de Rijn zit vol met weinig water, zelfs in de Alpen staat het niveau extreem laag. Dat water bereikt Nederland simpelweg niet. De rivierstanden dalen deze week razendsnel. Hoewel experts dit al twee weken van tevoren zagen aankomen, blijft de werkelijkheid schokkend.
De regen die de komende dagen valt, biedt geen soelaas. Na correctie voor verdamping blijft er vrijwel niets over aan effectieve neerslag. De rivieren zullen nog zeker een week blijven leeglopen. Daarmee dreigt juli 2026 zelfs het legendarisch droge jaar 1976 te evenaren.
Voor de jachthaven betekent dit verlies van inkomsten. Normaal komen er in de zomer veel bezoekers met hun boot, maar nu durft bijna niemand het aan. Eigenaren zijn bang om schade te varen aan hun jacht. Alleen speedboten met een verstelbare aandrijving kunnen nog veilig de haven in. Voor andere boten is het te gevaarlijk.
Hoe langer de afvoer zo laag blijft, hoe groter de kans dat dit nog weken aanhoudt. Het kan nog bijdraaien, maar die kans wordt met de dag kleiner.
Deze extreme situatie past in een groter patroon van klimaatverandering. De Alpen vormen in de zomer de belangrijkste zoetwaterbron voor de Rijn, maar die buffer slinkt. Dit jaar was de sneeuw al in het voorjaar weggesmolten. Wat in Zwitserland gebeurt, voelen we direct in Nederland.
De gletsjers in de Alpen, ooit enorme waterreservoirs, verdwijnen steeds sneller door opwarming. Er is ook het vermoeden dat Zwitserland nu water achterhoudt voor eigen gebruik, waardoor er nog minder richting Nederland stroomt.
Toch brengt klimaatverandering niet alleen droogte. Ook extreme regenval wordt heviger, zoals precies vijf jaar geleden zichtbaar was in de Maas. Toen zorgde juist te veel water voor problemen. Dit jaar is het het tegenovergestelde.
Een snelle oplossing is er niet. Rivieren anders inrichten vergt decennia, en zelfs dan blijven extremen bestaan. De kern van het probleem ligt bij de uitstoot van CO2 die de aarde verder opwarmt. Zonder actie daarop wordt het probleem alleen maar groter.